در روزهایی که فضای اجتماعی کشور بیش از هر زمان دیگری تحت تاثیر جریانهای خبری و رسانهای قرار دارد، جزیره کیش نیز صحنه شکلگیری جلوههایی از حضور مردمی و ابراز احساسات جمعی شده است. تجمعات شبانه، کاروانهای خودرویی و طنین انداز شدن مداحیها و شعارهایی در دفاع از وطن، فضایی حماسی در سطح جزیره ایجاد کرده که برای بسیاری از حاضران یادآور لحظاتی از همبستگی و همدلی ملی است. این حضور مردمی، صرفا یک تجمع ساده نیست؛ بلکه میتوان آن را بخشی از یک رخداد اجتماعی و رسانهای دانست که در آن مردم تلاش میکنند روایت خود را از شرایط و تحولات پیرامونی بیان کنند.
در چنین موقعیتهایی، جامعه تنها با یک رویداد میدانی مواجه نیست، بلکه با نوعی «نبرد روایتها» نیز مواجه است. در کنار تصاویر حضور مردم، روایتها و تحلیلهای متفاوتی در فضای رسانهای و شبکههای اجتماعی منتشر میشود؛ برخی از این روایتها تلاش دارند این حضور را کمرنگ جلوه دهند. از جمله روایتهایی که گاه در رسانه و یا فضای مجازی معاند تکرار میشود،(ادعای پرداخت پول برای حضور افراد در تجمعات) است؛ ادعاهایی که با بیاساس بودن اما با تکرار مداوم میتوانند در ذهن بخشی از مخاطبان اثر بگذارند. این همان سازوکار شناخته شده در عملیاتهای رسانهای است که در آن، تکرار یک گزاره بدون پشتوانه مستند میتواند به تدریج آن را در ذهن مخاطب به «واقعیت احتمالی» تبدیل کند.
با این حال آنچه در صحنههای واقعی جزیره کیش دیده میشود، تصویری از مشارکت خودجوش بخشی از مردم است؛ مردمی که با حضور در خیابانها و برگزاری کاروانهای خودرویی، تلاش میکنند نوعی همبستگی و حمایت از سرزمین خود را به نمایش بگذارند. این حضور، فارغ از تحلیلهای موافق یا مخالف، بخشی از واقعیت اجتماعی امروز جامعه است و نمیتوان آن را صرفا در قالب روایتهای ساده تقلیل داد.
در چنین شرایطی نقش رسانهها بیش از گذشته اهمیت پیدا میکند. رسانهها اگر بخواهند در شکلدهی درست افکار عمومی نقش مؤثری ایفا کنند، ناگزیرند به سمت تخصصی شدن در حوزههای مختلف حرکت کنند. در زمان بحران یا شرایط حساس، جامعه با حجم زیادی از اطلاعات، شایعات و تحلیلها مواجه میشود و اگر رسانهها نتوانند با رویکردی حرفهای، دقیق و مبتنی برداده به روایتگری بپردازند، میدان برای روایتهای غیرمستند و بعضا جهتدار بازتر خواهد شد.
حماسه شبهای کیش را شاید بتوان در همین چارچوب تحلیل کرد؛ رویدادی که هم در میدان جزیره کیش و هم در میدان رسانه در حال شکلگیری است. در چنین فضایی، آنچه بیش از هر چیز اهمیت دارد، روایت دقیق، مسئولانه و حرفهای از واقعیتهای اجتماعی است؛ روایتی که بتواند میان هیجانهای لحظهای، واقعیتهای میدانی و ضرورتهای آگاهیبخشی عمومی توازن برقرار کند.
